Het ABC model ben ik meerdere keren tegengekomen. Tijdens mij studie A&O en recent tijdens de theorie van Lean Black Belt. Als je op zoek bent naar een model dat verklaart waarom het zo moeilijk is bepaald gedrag te veranderen dan kan dit model je helpen. Het is een model uit de gedragspsychologie (behaviorisme), onder meer ontwikkeld door Skinner. Het model verklaart waarom gedrag ontstaat en waarom het blijft bestaan.

ABC staat voor:

A – Antecedent. Wat gebeurt er voor het gedrag? Triggers zoals: regels, instructies, signalen, planning, sociale druk. Antecedenten zetten gedrag in gang.

B – Behavior. Het waarneembare gedrag zelf. Wat doet iemand concreet? Bijvoorbeeld: PBM dragen, een taak stoppen bij twijfel, een incident melden

C – Consequence. Wat gebeurt er na het gedrag?
Dit bepaalt of het gedrag terugkomt. Bijvoorbeeld: iemand krijgt een compliment, een correctie, behaalt tijdswinst, krijgt sociale waardering of juist geïrriteerde collega’s

👉 Consequenties versterken of verzwakken gedrag en hebben de grootste invloed op toekomstig gedrag. Met name positieve, directe en zekere consequenties sturen ons gedrag.

Tegelijkertijd wordt gedragsbeïnvloeding in de praktijk voor ongeveer 80% ingericht via antecedenten (regels, posters, toolboxen, instructies). En van de 20% aandacht voor consequenties, zetten we maar in een heel klein deel echt in op positieve en directe consequenties. Want positieve consequenties bestaan voor het overgrote deel uit bonussen die maanden na het gedrag worden uitgekeerd. Dat is precies waar de grootste verbetermogelijkheden zitten.

Hoe werkt het ABC model?

Een voorbeeld.

Stel je moet gehoorbescherming dragen in een fabriek maar niemand doet dat.

A – Antecedenten
Er zijn er genoeg: er hangt een PBM-bord, er is training gegeven, iedereen heeft de juiste gehoorbescherming gekregen

B – Behavior
Het gedrag is duidelijk: men draagt de gehoorbescherming niet.

C – Consequence
Wat levert dat gedrag op? Door geen gehoorbescherming te dragen: meer comfort, de radio beter te verstaan, geen tijdsverlies bij in- en uitdoen. Dat zijn allemaal positieve, zekere en directe consequenties.

Wat zijn de nadelen? Mogelijk aangesproken worden door een leidinggevende of QHSE-medewerker. Op lange termijn gehoorverlies. Dat zijn negatieve, onzekere en/of toekomstige consequenties.

Als je weet dat gedrag vooral gestuurd wordt door positieve, zekere en directe consequenties, dan is het niet dragen van gehoorbescherming in die fabriek eigenlijk heel logisch gedrag.

Wat doe je daaraan?

Pas de consequenties aan:

• Verminder de negatieve consequenties van het dragen (bijvoorbeeld door comfortabelere PBM’s).
• Of, minder wenselijk, maak de negatieve consequenties van niet-dragen zekerder en directer.
• Verhoog vooral de positieve consequenties van wél dragen (complimenten, erkenning, sociale norm zichtbaar maken).

Antecedenten zijn voor mij overigens wel de randvoorwaarde, de stabiele basis dus die moeten op orde zijn, maar vergeet de consequenties niet want daarmee maak je uiteindelijk het verschil.

Dus stel als veiligheidskundige wat vaker de vraag: “Wat levert dit gedrag jou op dit moment op?” Daar zit meestal de sleutel tot echte aanpassing van het gedrag.