Iedere organisatie beschikt over honderden veiligheidsregels. Toch bepalen een relatief klein aantal regels of iemand aan het einde van de dag gezond thuiskomt of met blijvend letsel naar huis gaat. Juist die regels verdienen maximale aandacht. Dat is de gedachte achter Life Saving Rules.
Tijdens mijn periode als contractor maakte ik voor het eerst kennis met Life Saving Rules (LSR). Ik was er direct enthousiast over, vooral omdat ze de aandacht richten op de veiligheidsregels die er echt toe doen. Tegelijkertijd zag ik ook de keerzijde van de manier waarop ze destijds werden toegepast.
In de beginjaren werden overtredingen van Life Saving Rules, met name door contractors, vaak zonder veel nuance bestraft. Ik herinner me een collega die niet langer welkom was bij een opdrachtgever omdat hij tijdens het autorijden zijn telefoon had opgenomen. Een week daarvoor was dat gedrag nog de normaalste zaak van de wereld. Een andere collega liep tijdens een inspectie mee in een sleuf van iets meer dan één meter diep en werd direct van het terrein verwijderd omdat hij volgens de organisatie een besloten ruimte had betreden zonder zich aan de Life Saving Rules te houden. Dat hij niet wist dat deze definitie kort daarvoor was gewijzigd, maakte geen verschil.
Gelukkig zijn de meeste organisaties inmiddels verder. Life Saving Rules worden steeds minder gebruikt als een afrekeninstrument en steeds meer als puur een hulpmiddel om de aandacht te richten op de risico’s met de grootste mogelijke gevolgen.
Daarnaast verschuift de aandacht steeds meer naar het voorkomen van zowel fatale ongevallen als incidenten die leiden tot blijvend letsel (Life Altering Incidents). Het doel is niet alleen om levens te redden, maar ook om te voorkomen dat een ongeval iemand blijvend beperkt in zijn of haar dagelijks functioneren en kwaliteit van leven.
Daarmee dekt de naam Life Saving Rules de lading niet meer volledig. Het gaat immers niet alleen om regels die levens redden, maar vooral om de regels die de grootste risico’s beheersen. Maar de bedoeling is duidelijk: focus op de risico’s die de grootste (blijvende) impact hebben op mensen.
Hoe bepaal je welke regels dat zijn, en hoe zorg je ervoor dat ze in de praktijk ook echt het gewenste effect hebben?
Wat zijn Life Saving Rules?
Life Saving Rules zijn een beperkt aantal heldere, niet-onderhandelbare veiligheidsregels die bedoeld zijn om de zwaarste ongevallen te voorkomen. De regels hebben betrekking op werkzaamheden met de hoogste risico’s: werkzaamheden waarbij een fout kan leiden tot overlijden of blijvend ernstig letsel.
Ze worden vooral toegepast in sectoren zoals de bouw, industrie, logistiek en energie. Veel voorkomende onderwerpen zijn:
- Werken op hoogte
- LOTOTO (Lock Out, Tag Out, Try Out)
- Heet werk
- Graafwerkzaamheden
- Openen van installaties
- Hijsen en heffen
- Werkvergunningen
- Betreden van besloten ruimten
- Alcohol- en drugsvrij werken
De kracht van Life Saving Rules zit in hun eenvoud. Complexe technische risico’s worden vertaald naar concreet gedrag. Bijvoorbeeld: “Ik controleer of een installatie spanningsloos is voordat ik eraan werk.” Daardoor weet iedereen precies welk gedrag wordt verwacht.
Waarom Life Saving Rules?
Vrijwel iedere organisatie beschikt over honderden veiligheidsregels, procedures en werkinstructies. Van medewerkers verwachten we dat zij deze kennen en toepassen. Maar welke regels zijn nu echt bepalend om iedere dag gezond en zonder blijvend letsel naar huis te gaan?
Life Saving Rules brengen focus aan. Ze maken voor iedereen duidelijk welke gedragingen cruciaal zijn om fatale en levensveranderende incidenten te voorkomen. Ze geven medewerkers de bevoegdheid en de verantwoordelijkheid om elkaar aan te spreken en werkzaamheden stil te leggen wanneer een Life Saving Rule wordt overtreden.
Life Saving Rules zijn vanzelfsprekend geen vervanging van een goed veiligheidsmanagementsysteem. Procedures, opleidingen, onderhoud, inspecties, goed leiderschap en veilige ontwerpkeuzes blijven de basis. Life Saving Rules brengen daarbinnen focus aan op de risico’s met de grootste mogelijke gevolgen.
Het is tenslotte belangrijk om te beseffen dat het overtreden van een Life Saving Rule zelden uitsluitend het gevolg is van individueel gedrag. Vaak spelen ook werkdruk, planning, leiderschap, beschikbare middelen of onduidelijke procedures een rol. Daarom zou niet alleen de medewerker, maar ook de leidinggevende betrokken moeten worden bij het gesprek over de achterliggende oorzaken. Alleen dan ontstaat een cultuur waarin organisaties werkelijk leren en verbeteren.
Best practices voor het opstellen en onderhouden van Life Saving Rules
Een goede set Life Saving Rules ontstaat niet achter een bureau, maar samen met de mensen die het werk uitvoeren.
Daarbij helpen de volgende uitgangspunten:
- Stel de Life Saving Rules op samen met medewerkers, leidinggevenden, contractors en QHSE-specialisten op basis van ernstige incidenten, bijna-ongevallen en de werkzaamheden met de hoogste risico’s.
- Beperk het aantal regels tot maximaal tien en zorg dat iedere regel wordt ondersteund door een duidelijke procedure.
- Zorg dat iedere Life Saving Rule wordt ondersteund door een duidelijke procedure waarin staat hoe naleving wordt geborgd.
- Maak een overzichtelijke samenvatting, bijvoorbeeld in de vorm van een poster, kaart of zakboekje. Gebruik eenvoudige, actieve taal met concrete werkwoorden zoals controleer, gebruik en voer uit. Betrek operators, monteurs en uitvoerders bij de formulering van de regels. Maak de regels zichtbaar met pictogrammen, praktijkvoorbeelden, toolboxen en korte video’s.
- Communiceer regelmatig over de Life Saving Rules en blijf ze herhalen.
- Train alle medewerkers en contractors en herhaal dit periodiek zodat iedereen begrijpt wat de regels zijn én waarom ze bestaan.
- Koppel de regels aan zichtbaar leiderschap. Leidinggevenden moeten de regels naleven, uitdragen en betrokken zijn wanneer een overtreding plaatsvindt.
- Stimuleer medewerkers om elkaar vanuit zorg voor elkaar aan te spreken op onveilig gedrag en gebruik incidenten en bijna-ongevallen om gezamenlijk te leren.
- Onderzoek iedere overtreding of ieder incident dat verband houdt met een Life Saving Rule.
- Evalueer periodiek of de Life Saving Rules nog aansluiten bij de actuele risico’s.
- De beste Life Saving Rule is uiteindelijk de regel die je niet meer nodig hebt. Probeer risico’s daarom zoveel mogelijk weg te nemen door slimme ontwerpkeuzes, automatisering of technische maatregelen. Pas wanneer een risico niet volledig kan worden geëlimineerd, zijn gedragsregels en persoonlijke beschermingsmiddelen de laatste verdedigingslinie.
Tot slot
Life Saving Rules zorgen ervoor dat organisaties bewust kiezen voor een klein aantal gedragingen die de grootste risico’s beheersen. Niet alleen om dodelijke ongevallen te voorkomen, maar ook om te voorkomen dat mensen de rest van hun leven de gevolgen van een ernstig ongeval moeten dragen.
Wanneer medewerkers begrijpen waarom deze regels bestaan, leidinggevenden het goede voorbeeld geven en overtredingen worden gebruikt om te leren, worden Life Saving Rules een belangrijk onderdeel van de veiligheidscultuur.
Hoe brengen jullie focus aan op de risico’s die kunnen leiden tot dodelijk of blijvend letsel?